Bilişsel Davranışçı Terapi nedir, hangi durumlarda işe yarar?
Aynı olayı iki kişi bambaşka yaşayabilir. BDT, farkı yaratanın çoğu zaman olayın kendisi değil, ona verdiğimiz anlam olduğu fikrinden yola çıkar.
Bir arkadaşınıza mesaj attınız, saatlerdir cevap yok. "Meşguldür" diye düşünürseniz hayatınıza devam edersiniz. "Bana kızgın, bir şey mi yaptım?" diye düşünürseniz gün boyu huzursuz olursunuz, belki telefonu elinizden bırakamazsınız. Olay aynı; düşünce, duygu ve davranış farklı.
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) bu üçü arasındaki döngüyle çalışır. Amaç "olumlu düşünmek" değil; zihnin otomatik ürettiği yorumları fark etmek, ne kadar gerçekçi olduklarını sınamak ve işe yaramayan davranış kalıplarını değiştirmektir.
Seanslarda neler yapılır?
BDT yapılandırılmış bir terapidir. Her seansın bir gündemi, sürecin de belirli hedefleri olur. Tipik olarak şunlar üzerinde çalışılır:
- Otomatik düşünceleri fark etmek. Zor bir an yaşandığında aklınızdan ne geçtiğini yakalamak ve yazmak.
- Düşünceleri sınamak. "Bu düşünceyi destekleyen ve desteklemeyen kanıtlar neler?" sorusunu birlikte sormak.
- Davranış deneyleri. Kaçındığınız durumlara adım adım, kontrollü biçimde yaklaşmak.
- Seans arası çalışmalar. Seansta öğrenilenleri günlük hayatta denemek. Değişimin büyük kısmı burada olur.
Hangi durumlarda etkili?
BDT, etkinliği en çok araştırılmış psikoterapi yaklaşımlarından biridir. Özellikle şu alanlarda güçlü bilimsel destek vardır:
- Yaygın kaygı, panik bozukluk ve sosyal kaygı
- Depresyon
- Obsesif kompulsif bozukluk
- Travma sonrası stres
- Uyku sorunları
- Ergenlerde kaygı ve duygu düzenleme güçlükleri
Ne kadar sürer?
Odaklı bir sorun için çoğu zaman 12–20 seanslık bir süreç planlanır. Sorunun ne zamandır sürdüğü, birden fazla konunun iç içe olup olmadığı ve seans arası çalışmalara ayrılan zaman bu süreyi etkiler.
BDT tek başına mı kullanılır?
Pratikte çoğu zaman başka yaklaşımlarla birlikte. Kendine karşı çok eleştirel olan biriyle çalışırken Şefkat Odaklı Terapi'den, zihinde dönüp duran düşüncelerle çalışırken Mindfulness Temelli Bilişsel Terapi'den yararlanırım. Önemli olan yöntemin kişiye uyması, kişinin yönteme uydurulması değil.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kendiniz için bu yaklaşımın uygun olup olmadığını konuşmak isterseniz randevu alabilirsiniz.