Midyat

Kısaca Midyat

Midyat, Mardin'in doğusunda, Tur Abdin adı verilen kalker platosunun merkezindeki ilçedir. Tur Abdin Süryanice "Tanrı'ya kulluk edenlerin dağı" anlamına gelir; bölge yüzyıllardır Süryani manastırları ve köyleriyle bilinir. Midyat bu mirasın bugün en kolay gezilen noktasıdır.

İlçe iki bölümden oluşur: kuzeydeki Estel daha yeni ve ticari mahalledir; güneydeki Eski Midyat ise avlulu taş konakları, kilise çan kuleleri ve telkari atölyeleriyle tarihî çekirdektir. Konakların çoğu yöresel taşın el işçiliğiyle oyulmuş cephelerine, kemerli eyvanlarına ve geniş avlularına sahiptir. Pek çok televizyon dizisinin bu sokaklarda çekilmiş olması Midyat'ı geniş kitlelere tanıttı; ama ilçenin asıl değeri, Süryani ve Müslüman ailelerin aynı sokakları paylaştığı yaşayan dokudur.

Ne zaman gidilir

İlkbahar (Nisan–Mayıs) ve sonbahar başı (Eylül–Ekim) en rahat dönemlerdir. Platodaki tarlalar ilkbaharda yeşillenir, bağlarda bozum sonbaharda yapılır.

Yaz aylarında öğle sıcağı yüksektir ve Mor Gabriel gibi açık avlulu yerlerde gölge sınırlıdır. Temmuz–Ağustos'ta gidecekseniz manastır ve köy ziyaretlerini sabaha, konak ve çarşı gezisini ikindiye bırakın. Kışın hava serin ve yağışlıdır; ziyaretçi azalır, bazı işletmeler kısa saatlerle çalışır.

Paskalya ve Meryem Ana'nın göğe yükselişi yortusu (Ağustos ortası) gibi Süryani bayramlarında kiliselerde hareketlilik artar. Bu günlerde ayinlere saygıyla katılmak mümkündür, ancak ziyaret saatleri değişebilir.

Nasıl gidilir

Midyat'ın kendi havalimanı yoktur. En yakın seçenekler Mardin ve Batman havalimanlarıdır; ikisinden de karayoluyla devam edilir. Mardin'den Midyat'a otobüs ve dolmuş seferleri düzenlidir, yolculuk bir saat civarındadır. Batman'dan gelenler Hasankeyf üzerinden geçen yolu kullanır.

Eski Midyat'ın içinde dar ve yokuşlu sokaklar vardır; aracı ana yolda bırakıp yürümek en iyisidir. Mor Gabriel ve çevre köyler için kendi aracınız, taksi ya da tur aracı gerekir; köylere toplu taşıma seyrektir.

Öne çıkanlar

• Mor Gabriel (Deyrulumur) Manastırı: Midyat'ın doğusunda, 4. yüzyıla uzanan ve hâlâ etkin olan bir Süryani manastırıdır. Metropolitlik merkezidir; içeride keşişler ve öğrenciler yaşar. Ziyaretçiler belirli bölümleri rehber eşliğinde görebilir.
• Eski Midyat sokakları: Avlulu konakların cephe süslemeleri, kemerli kapılar ve dar geçitler yürüyerek gezilir. Bazı konaklar müze ya da kafe olarak gezilebilir durumdadır.
• Midyat Konukevi: Restore edilmiş, avlulu ve teraslı büyük bir taş yapıdır; damından Eski Midyat'ın çan kulelerine ve minarelerine birlikte bakılır.
• Mor Şmuni ve Mor Barsavmo kiliseleri: Eski Midyat'ın kiliseleri arasında en sık ziyaret edilenlerdir. Kapı açık değilse çevredeki esnaftan anahtar bekçisini sorabilirsiniz.
• Telkari çarşısı: İnce gümüş tellerin örülmesiyle yapılan telkari, Midyat'ın simgesidir. Atölyelerde ustaları çalışırken izleyebilirsiniz.
• Tur Abdin köyleri: Ayinvert, Anıtlı (Hah) ve Kafro gibi köylerdeki kiliseler bölgenin kırsal yüzünü gösterir. Bu köyler için yerel bir rehberle gitmek, kapı açık bulma şansınızı artırır.
• Hasankeyf bağlantısı: Batman sınırındaki Hasankeyf, Ilısu Barajı'nın suları altında kalan eski yerleşimin yerine kurulan yeni ilçe ve buraya taşınan yapılarla birlikte Midyat'tan sık yapılan bir sapaktır.

Yerel ipuçları

• Süryani şarabı: Midyat'ın bağcılık geleneği uzundur. Atölyelerde tadım yapılabilir; alkol satışı ve tüketimi 18 yaş sınırına tabidir.
• Yemek: Kaburga dolması ve sembusek burada da sofradadır; Midyat'ta ayrıca etli ve bulgurlu köfte çeşitleri, yoğurtlu sulu yemekler ve fırından yeni çıkmış taş fırın ekmeği bulunur. Lokantalarda menüye bakmak yerine günün yemeğini sormak en iyisidir.
• Gezi düzeni: Sabah erken Mor Gabriel'e gidin, öğleni çarşıda geçirin, gün batımına yakın Konukevi'nin damına çıkın.
• Para: Telkari dükkânları ve oteller kart kabul eder; köy kiliselerinde bağış kutusu için ve küçük alışverişler için nakit taşıyın.
• Rehber: Süryani tarihini ve köylerdeki kiliseleri anlatan yerel rehberler, kendi başınıza göremeyeceğiniz yapıların kapısını açabilir.

Güvenlik ve pratik bilgiler

• Acil durumlarda 112'yi arayın; ilçe merkezinde devlet hastanesi bulunur.
• Sıcak: Yaz aylarında manastır avlularında ve köy yollarında gölge azdır. Şapka, güneş kremi ve yeterli su olmadan çıkmayın; öğle saatlerinde açık alanda uzun süre kalmayın.
• İbadet yerleri: Kiliseler ve manastırlar yaşayan ibadet mekânlarıdır. Omuzları ve dizleri örten kıyafet giyin, kadınlar başörtüsü taşısın. Ayin sırasında konuşmayın, fotoğraf için önce izin isteyin. Camilerde de aynı özen geçerlidir.
• Mahremiyet: Konakların bir bölümü hâlâ aileler tarafından kullanılır. Açık kapıdan içeri girmeden önce izin isteyin.
• Yollar: Köy yolları dar ve yer yer bozuktur; karanlık çökünce köyler arasında araç kullanmaktan kaçının.

Halktur'da bu bölgedeki turlar

• Mardin, Midyat ve Hasankeyf 3 Günlük Tur — Midyat'ın konakları, Mor Gabriel ve Hasankeyf'i Mardin programıyla birleştirir.