Gelibolu Yarımadası

Kısaca Gelibolu Yarımadası

Gelibolu Yarımadası, Çanakkale Boğazı'nın Avrupa yakasında, Saros Körfezi ile boğaz arasında uzanan dar bir kara parçasıdır. 1915–1916'daki Çanakkale Kara Savaşları burada yaşandı; bugün alan, Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alanı olarak koruma altındadır. Siperler, şehitlikler, anıtlar ve tanıtım merkezleri çam ormanlarıyla kaplı yamaçlara dağılmıştır.

Burası bir ziyaret yeridir, bir kumsal günü değil. Gününüzün büyük bölümü yokuşlu patikalarda, açık alanlarda ve anıtlar arasında araçla geçecektir. Önceden biraz okuyarak gelenler, cephe hatlarının birbirine ne kadar yakın olduğunu yerinde gördüklerinde alanı çok daha iyi anlar.

Yarımadanın adını aldığı Gelibolu ilçesi, kuzeyde, köprüye yakın konumdadır; Piri Reis'e ayrılmış küçük bir müzesi ve sardalyasıyla bilinir. Tarihi alanın kendisi ise güneyde, Eceabat ile Seddülbahir arasındadır. İl genelindeki ulaşım ve diğer bölgeler için Çanakkale sayfasına bakın.

Ne zaman gidilir

İlkbahar ve sonbahar en uygun dönemdir. Nisan–haziran arası yamaçlar yeşil, hava yürümeye elverişlidir. Eylül ve ekimde sıcak çekilir, kalabalık azalır.

Temmuz–ağustosta öğle saatlerinde gölgesiz anıt alanları çok ısınır; geziyi sabah erken ve akşamüstüne bölmek gerekir. Kışın rüzgâr ve yağmur sert olabilir ama alan açıktır ve sessizdir.

18 Mart ve 25 Nisan haftası yoğun dönemlerdir. 25 Nisan sabahı Anzak Koyu'nda yapılan şafak ayini için bölgeye yurt dışından da ziyaretçi gelir; bu tarihlerde bazı yollar kapatılır, güvenlik aramaları yapılır, Eceabat'ta oda bulmak güçleşir.

Nasıl gidilir

Çanakkale merkezden: Feribotla Eceabat'a ya da Kilitbahir'e geçilir; yolculuk kısa sürer ve sık sefer vardır.

İstanbul'dan: Tekirdağ–Keşan ya da Malkara yoluyla yarımadaya doğrudan girilir. Eceabat'a varış 4–4,5 saat sürer. 1915 Çanakkale Köprüsü'nü kullanmanıza gerek yoktur; köprü Anadolu yakasına geçmek içindir.

Ankara'dan: Önce Çanakkale merkeze gelip feribotla geçmek en pratik yoldur.

Yarımada içinde: Kabatepe, Arıburnu, Conkbayırı ve Seddülbahir arasında mesafeler kilometrelerle ölçülür. Kendi aracınızla ya da rehberli bir turla gezmek gerekir. Bisikletle gezenler de var; yokuşlar ve dar yollar nedeniyle deneyim ister.

Öne çıkanlar

• Çanakkale Destanı Tanıtım Merkezi (Kabatepe): Savaşın genel akışını görsel ve işitsel düzenlemelerle anlatır. Güne buradan başlamak, sonraki noktaları anlamayı kolaylaştırır.
• Arıburnu ve Anzak Koyu: 25 Nisan 1915 çıkarmasının yapıldığı kıyı. Arıburnu Anıtı'ndaki Atatürk'e ait sözler sık fotoğraflanır.
• 57. Alay Şehitliği: Yamaçta, Anzak cephesine hâkim bir noktada; yakınında Hüseyin Kaçmaz'ın heykeli bulunur.
• Conkbayırı: Yarımadanın en yüksek noktalarından biri. Buradan hem boğaz hem Saros tarafı görülür; Atatürk'ün saatine isabet eden şarapnel anlatısı buraya bağlanır.
• Seddülbahir ve Çanakkale Şehitleri Abidesi: Yarımadanın güney ucundaki büyük anıt ve çevresindeki şehitlik. 18 Mart törenlerinin merkezidir.
• Kilitbahir Kalesi: Yonca yaprağı planlı Osmanlı kalesi; karşısında Çanakkale'nin Çimenlik Kalesi durur.
• Siper hatları: Bazı noktalarda yeniden düzenlenmiş siperler cephelerin birbirine ne kadar yakın olduğunu gösterir.

Yerel ipuçları

• Eceabat'ta iskele çevresinde ekmek arası köfte ve balık satan yerler hızlı bir öğle için yeterlidir. Yarımada içinde yemek yeri azdır; su ve atıştırmalık yanınızda olsun.
• Gelibolu ilçesine uğrarsanız sardalya tuzlaması ve ızgarası yerel tatların başında gelir.
• Rotayı kuzeyden güneye ya da tersi yönde tek çizgide kurun. Noktalar arasında geri dönüş yapmak zaman kaybettirir.
• Tanıtım merkezleri Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı'na bağlıdır. Müzekart'ın geçerliliğini ve giriş koşullarını girişte sorun; anıt ve şehitlikler ücretsizdir.
• Rehberli gezide anlatı cephe cephe ilerler. Kendi başınıza gidecekseniz bir harita ve kısa bir kronoloji yanınızda olsun.

Güvenlik ve pratik bilgiler

• Acil durumda 112'yi arayın. Yarımadanın bazı iç kesimlerinde telefon çekimi zayıflayabilir.
• Yolların bir kısmı dar ve virajlıdır; tur otobüsleriyle karşılaşmaya hazırlıklı sürün.
• Yaz aylarında orman yangını riski yüksektir. Sigara izmariti atmayın, ateş yakmayın; yangın görürseniz 112'ye bildirin.
• Kıyıda akıntı ve rüzgâr güçlü olabilir; anıt kıyılarında denize girmek uygun değildir.
• Bazı şehitliklere düz, kısa bir yürüyüşle ulaşılır; Conkbayırı ve sırt hatlarında ise zemin eğimli ve topraktır. Tekerlekli sandalye kullananlar için ana anıtların otopark çevresi daha uygundur; tümüne erişim mümkün değildir.
• Anma günlerinde trafik düzenlemelerini önceden öğrenin; bazı alanlara yalnız servis araçlarıyla gidilebilir.

Halktur'da bu bölgedeki turlar

• Gelibolu ve Troya 2 Günlük Tur: İstanbul'dan kalkışlı; ilk gün yarımadanın cephe hatlarını, ikinci gün Troya'yı rehber eşliğinde gezen paket.