Mardin

Kısaca Mardin

Mardin, Mezopotamya ovasına bakan kalkerli bir yamacın üzerine basamak basamak kurulmuş bir şehirdir. Sarımsı Mardin taşından evler birbirinin damına yaslanır; bir evin terası çoğu zaman alttakinin çatısıdır. Eski şehir, Cumhuriyet Caddesi (yerlilerin deyişiyle "1. Cadde") boyunca uzanır ve bu caddeden aşağı ve yukarı dik merdivenli sokaklar, kemerli geçitler (abbaralar) ayrılır.

Şehrin kimliği katmanlıdır. Artuklu döneminden kalan Ulu Cami ve medreseler, Süryani kiliseleri ve manastırları, Arapça, Kürtçe, Türkçe ve Süryanice konuşulan sokaklar aynı dokunun parçasıdır. Mardin; telkari gümüş işçiliği, taş ustalığı, badem şekeri ve Süryani bağcılığıyla da bilinir.

İl merkezi iki parçadır: tarihî doku Artuklu ilçesinde yamaçta, yeni yerleşim ise ovaya doğru yayılan modern mahallelerdedir. Gezinin neredeyse tamamı yukarıdaki eski şehirde geçer. İlin öteki önemli durakları Midyat, Dara ve Savur'dur; Midyat'ı ayrı bir rehberde anlatıyoruz.

Ne zaman gidilir

Mardin'in en rahat gezildiği dönem Nisan–Mayıs ile Eylül–Kasım arasıdır. İlkbaharda ova yeşildir, Mezopotamya manzarası en net hâlini bu dönemde alır. Sonbaharda ise hava ılıktır ve taş duvarlar gün batımında koyu bal rengine döner.

Yaz sıcağı gerçektir. Temmuz ve Ağustos'ta öğle saatlerinde gölge bulmak zorlaşır, taş sokaklar ısıyı akşama kadar tutar. Bu aylarda gidecekseniz yürüyüşleri sabah erken ve ikindiden sonraya bırakın, öğle saatlerini Mardin Müzesi, Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi gibi kapalı mekânlarda ya da avlulu bir kahvede geçirin.

Kış genellikle yumuşaktır ama soğuk ve yağışlı günler olur; ara sıra kar da görülür. Kar yağdığında eski şehrin merdivenleri kayganlaşır. Kalabalık açısından bayramlar, uzun hafta sonları ve bahar dönemi en yoğun zamanlardır; bu tarihlerde otelde kalış için erken yer ayırtın.

Nasıl gidilir

Uçakla: Mardin Prof. Dr. Aziz Sancar Havalimanı, ovada, eski şehrin güneyindedir. İstanbul ve Ankara'dan düzenli seferler bulunur. Havalimanından eski şehre servis, taksi ya da tur aracıyla ulaşılır. Bazı yolcular sefer seçeneği daha geniş olduğu için Diyarbakır ya da Şanlıurfa'ya uçup karayoluyla devam eder.

Karayoluyla: Mardin; Diyarbakır, Şanlıurfa, Batman ve Midyat'a karayoluyla bağlıdır. Büyük şehirlerden şehirlerarası otobüs seferleri vardır. Otogar eski şehrin dışında kalır; buradan merkeze dolmuş ve taksi işler.

Şehir içinde: Eski şehrin ana caddesi araç trafiğine açıktır ama dar ve yoğundur; park yeri bulmak zordur. Aracınızı otelinizin önerdiği otoparka bırakıp yürüyerek gezmek en pratik yoldur. Merdivenli sokaklara araç girmez.

Öne çıkanlar

• Zinciriye (Sultan İsa) Medresesi: Artuklu döneminden kalan medresenin taç kapısı ve terasından ovaya geniş bir görüş açılır. Gün batımına yakın saatlerde ışık en yumuşak hâlindedir.
• Kasımiye Medresesi: Eski şehrin biraz dışında, yamacın altında kalır. Avludaki su kanalı ve iki katlı revaklar sakin bir mola sunar.
• Ulu Cami: Yivli kubbesi ve minaresiyle eski şehrin siluetini belirleyen yapıdır. Ziyareti namaz vakitlerinin dışına denk getirin.
• Deyrulzafaran Manastırı: Şehrin doğusunda, kısa bir araç yolculuğu mesafesinde, Süryani Ortodoks geleneğinin tarihî merkezlerinden biridir. Rehberli gezilerle içeri girilir; ayin saatlerinde ziyaret kısıtlanabilir.
• Mardin Müzesi ve Kent Müzesi: Bölgenin arkeolojisini ve şehir hayatını anlatır; öğle sıcağında iyi bir sığınaktır.
• Dara Antik Kenti: Mardin'in güneydoğusundaki Oğuz köyünde, Doğu Roma dönemine ait bir sınır kentinin kalıntılarıdır. Kayaya oyulmuş mezarlar ve yeraltı sarnıçları en çok ilgi çeken bölümlerdir. Gölge azdır, şapka ve su götürün.
• Abbaralar ve çarşı: Ana caddenin altındaki çarşıda bakırcılar, semerciler, baharatçılar ve telkari dükkânları vardır. Kemerli geçitler fotoğraf için en çok tercih edilen noktalardır.
• Savur: İlin batısındaki küçük ilçe, daha sakin bir taş mimari ve bağ-bahçe dokusu sunar; kalabalıktan uzak bir günlük kaçış için uygundur.

Yerel ipuçları

• Yemek: Mardin mutfağında kaburga dolması (pilavla doldurulmuş kuzu kaburgası) baş tacıdır; çoğu lokanta önceden sipariş ister, öğlen gitmeden bir gün önce sorun. Sembusek (ince hamura kıymalı iç), ikbebet (Mardin usulü içli köfte), irok ve sabah kahvaltısında taze ekmekle yöresel peynirler denemeye değer. Tatlıda harire ve badem şekeri öne çıkar.
• Kahve: Acı mırra kahvesi kulpsuz küçük fincanda ve az miktarda ikram edilir. Daha yumuşak bir şey isterseniz menengiç kahvesi ya da tarçınlı çay sorun.
• Alışveriş: Telkari gümüş alırken ayar damgasını sorun. Bıttım sabunu ve badem şekeri hafif ve taşıması kolay hediyelerdir.
• Fotoğraf: Ova manzarası için en iyi saatler gün doğumu ve gün batımıdır. Teraslı kafelerin çoğu manzara karşılığında asgari harcama ister.
• Para: Eski şehirde kart çoğu yerde geçer ama küçük dükkânlarda, dolmuşta ve bazı köy durağında nakit gerekir. ATM'ler ana cadde üzerindedir.
• Kalış: Taş otellerin çoğu tarihî yapılardan dönüştürülmüştür; odalar arasında merdiven çok, asansör az olabilir. Rezervasyonda kat ve erişim durumunu sorun.

Güvenlik ve pratik bilgiler

• Acil durumlarda tek numara 112'dir (ambulans, itfaiye, polis, jandarma).
• Sıcak çarpması: Yazın günde en az iki-üç litre su için, öğle saatlerinde açık alanda yürümeyin, başınızı koruyun. Baş dönmesi ve bulantı hissederseniz gölgeye geçip serinleyin; belirtiler geçmezse 112'yi arayın.
• Ayak güvenliği: Taş basamaklar aşınmış ve yer yer kaygandır. Yağmurdan sonra özellikle dikkatli olun; tırabzan olmayan merdivenlerde acele etmeyin.
• İbadet yerleri: Camilerde omuz ve dizleri örten kıyafet giyin, kadınlar başörtüsü taşısın; ayakkabı girişte çıkarılır. Kilise ve manastırlarda da omuzlar ve dizler kapalı olmalı; ayin sırasında fotoğraf çekmeden önce izin isteyin.
• Saygı: Eski şehir yaşayan bir mahalledir. Evlerin avlu kapısından içeri izinsiz girmeyin, çocukları ve yaşlıları izinsiz fotoğraflamayın.
• Sınır yakınlığı: İlin güney sınırı Suriye'ye komşudur. Rehbersiz olarak sınır hattına yakın köy yollarına girmeyin; askerî bölge tabelalarına uyun.

Halktur'da bu bölgedeki turlar

• Mardin, Midyat ve Hasankeyf 3 Günlük Tur — Mardin'in eski şehri, Deyrulzafaran, Midyat'ın Süryani mirası ve Hasankeyf'i rehber ve araç tahsisiyle birleştirir.